వినడం - ఆలోచించి మాట్లాడడం (పేజీ 46)
-
1. చిత్రంలో ఎవరున్నారు?
చిత్రంలో చెట్టు కింద గురువుగారు కూర్చొని ఉన్నారు, ఆయన చుట్టూ కూర్చొని శిష్యులు శ్రద్ధగా వింటున్నారు.
-
2. గురువుగారు శిష్యులకు ఎటువంటి పద్యాలు చెబుతున్నారు?
గురువుగారు శిష్యులకు తల్లిదండ్రుల గొప్పతనాన్ని, నైతిక విలువలను తెలియజేసే నీతి పద్యాలను (సుభాషితాలను) చెబుతున్నారు.
-
3. ఇలాంటి నీతి పద్యాలు మీకు తెలిసినవి చెప్పండి.
ఉదాహరణకు వేమన శతక పద్యం:
ఉప్పుకప్పురంబు నొక్కపోలికనుండు
చూడజూడ రుచులు జాడవేరు
పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
అవగాహన - ప్రతిస్పందన (పేజీ 50)
-
2. ఎవరెవరిని చూసి నవ్వుతారని కవి అంటున్నాడు?
- "ఈ భూమి నాది" అని అహంకరించే వాడిని చూసి భూమి పగలబడి నవ్వుతుంది.
- సంపద ఉండి కూడా దానం చేయని లోభిని చూసి ధనం నవ్వుతుంది.
- యుద్ధరంగం అంటే భయపడే పిరికివాడిని చూసి యముడు నవ్వుతాడు. -
3. కీడు, మేలు గురించి కవి ఏమి చెప్పారు?
ఇతరులు మనకు చేసిన కీడును ఎప్పటికైనా మరచిపోవాలి, కానీ ఇతరులు మనకు చేసిన మేలును ఎన్నటికీ మరచిపోకూడదు అని కవి చెప్పారు.
-
4. కింది పద్యాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి:
చెలిమి శిలాక్షర మెప్పుడు
అలుక జలాక్షరము సుజనులగు వారలకున్
చెలిమి జలాక్షర మెప్పుడు
అలుక శిలాక్షరము కుజనులగు వారలకున్
అ) చెలిమి ఎవరికి శిలాక్షరం?
ఆ) కుజనులకు ఏది జలాక్షరం?
ఇ) చెలిమికి అలుకకు ఉన్న తేడాను గుర్తించండి.
ఈ) ఈ పద్యం ఆధారంగా ఒక ప్రశ్న తయారు చేయండి.అ) సుజనులకు (మంచివారికి) చెలిమి (స్నేహం) శిలాక్షరం వంటిది.
ఆ) కుజనులకు (చెడ్డవారికి) చెలిమి (స్నేహం) జలాక్షరం వంటిది.
ఇ) తేడా: 'చెలిమి' అంటే స్నేహం (మైత్రి), 'అలుక' అంటే కోపం (అసంతృప్తి). మంచివారికి స్నేహం స్థిరంగా (శిలాక్షరంలా) ఉండి కోపం నీటిరాతలా త్వరగా కరిగిపోతుంది; చెడ్డవారికి స్నేహం నీటిరాతలా నశించి కోపం రాయిమీది రాతలా శాశ్వతంగా ఉండిపోతుంది.
ఈ) ప్రశ్న: సుజనులకు అలుక ఎటువంటిది?
వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత (పేజీ 50)
-
అ) కింది ప్రశ్నలకు నాలుగైదు వాక్యాలలో జవాబులు రాయండి.
1. "కాలం చాలా విలువైంది" ఎందుకో రాయండి.గడిచిపోయిన క్షణం ఎప్పటికీ తిరిగిరాదు. కాలం ఎవరి కోసమూ ఆగదు. అందుకే అవకాశం ఉన్నప్పుడే పనులను చక్కగా పూర్తి చేసుకోవాలి. విద్యార్థులు సమయం యొక్క విలువను గుర్తించి శ్రద్ధగా చదువుకోవాలి. -
2. 'విద్య గొప్పతనం' నాలుగు వాక్యాల్లో రాయండి.
విద్యాధనాన్ని దొరలు లేదా రాజులు దోచుకోలేరు. దొంగలు ఎత్తుకెళ్లలేరు. అన్నదమ్ములు వచ్చి పంచుకోలేరు. ఇతరులకు ఇచ్చిన కొద్దీ జ్ఞానం పెరుగుతుంది. ప్రపంచాభివృద్ధికి విద్యాధనమే మూలకారణం.
-
3. శతక ప్రక్రియను గురించి రాయండి.
శతకం అంటే నూరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పద్యాలు కలిగిన రచన. శతక పద్యాల చివర 'మకుటం' తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. ఇందులో ప్రతి పద్యం దేనికదే స్వతంత్ర భావాన్ని కలిగి ఉండే 'ముక్తకం'గా ఉంటుంది.
-
4. సుభాషితాలు పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం రాయండి.
పద్యాల ద్వారా విద్యార్థులలో నైతిక విలువలను, సత్ప్రవర్తనను, సమయపాలనను మరియు దానగుణాన్ని పెంపొందించి వారిని ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడమే ఈ పాఠ్యభాగ ముఖ్య ఉద్దేశం.
వ్యక్తీకరణ & పదజాలం (పేజీ 51)
-
ఆ) కింది ప్రశ్నలకు 8 నుండి 10 వాక్యాలలో జవాబులు రాయండి.
1. ఎటువంటి వారికి సహాయం చేయాలి? ఈ విషయాన్ని కవి ఎలా తెలియజేశారు?ఆపదలో ఉన్న పేదవారికి చేసే సహాయమే నిజమైన ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది. ధనవంతులకు మనం చేసే సహాయం నిష్ఫలమవుతుంది. ఈ విషయాన్ని మారద వెంకయ్య గారు భాస్కర శతకంలో చక్కని దృష్టాంతంతో వివరించారు. వర్షం లేక ఎండిపోతున్న పైరు పంటల మీద మేఘం వర్షిస్తే అది ఎంతో మేలు చేస్తుంది. కానీ అప్పటికే అపారమైన నీటితో నిండివున్న సముద్రం మీద వర్షం కురిస్తే ఏ ప్రయోజనమూ ఉండదు. అలాగే పేదవారికి చేసిన మేలే సత్ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. -
2. మంచి కుమారునికి ఉండవలసిన లక్షణాలేవి?
దాశరథి శతకంలో కంచర్ల గోపన్న గారు ఉత్తమ కుమారుని లక్షణాలను ఇలా పేర్కొన్నారు:
1. ఎవరి ముందూ చేయి చాచి యాచించనివాడు.
2. ఇతరులు చేయి చాచి అడిగితే లేదనకుండా దానం చేసేవాడు.
3. నోరు తెరిస్తే ఎల్లప్పుడూ సత్యమే పలికేవాడు, అసత్యం చెప్పనివాడు.
4. యుద్ధరంగంలో వెన్నుచూపక ధైర్యంగా పోరాడేవాడు.
పుణ్యం చేసుకున్న తల్లిదండ్రులకు ఇటువంటి సుగుణాలు కల కొడుకు ఒక్కడు ఉన్నా చాలు. -
3. పాఠంలోని పద్యాల ఆధారంగా మీరు నేర్చుకున్న మంచి గుణాలు రాయండి.
- కాలాన్ని వృథా చేయకుండా సద్వినియోగం చేసుకోవడం.
- సంపద చూసి అహంకరించకుండా దానధర్మాలు చేయడం.
- విద్యాధనాన్ని సంపాదించడం.
- ఇతరుల మనస్సు గాయపడేలా పరుషంగా మాట్లాడకపోవడం.
- కోపాన్ని, ఆవేశాన్ని విడిచిపెట్టడం.
- చేసిన మేలును ఎన్నడూ మరచిపోకుండా ఉండడం.
- పేదవారికి సహాయం చేయడం మరియు సదా సత్యమే పలకడం. -
4. శతక పద్యాలలోని నీతిని ప్రశంసిస్తూ చిన్న వ్యాసం (పేరా) రాయండి.
తెలుగు సాహిత్యంలో శతక పద్యాలు మానవ జీవితానికి వెలుగుబాటలు. ఇవి ప్రాచీన కాలం నుండి సమాజానికి అవసరమైన నీతులను, జీవన విలువలను సరళమైన శైలిలో అందిస్తున్నాయి. వేమన, బద్దెన, మారద వెంకయ్య, ధూర్జటి వంటి కవులు తమ పద్యాల ద్వారా సత్యం, ధర్మం, పరోపకారం, వినయం వంటి ఉన్నత లక్షణాలను ప్రబోధించారు. ఈ పద్యాలు మనిషిని సంస్కారవంతునిగా, ఉత్తమ పౌరునిగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎంతగానో దోహదపడతాయి.
భాషాంశాలు - పదజాలం (పేజీ 51)
-
అ) కింది గీతగీసిన పదాలకు అర్థాలు రాయండి. వాటితో సొంతవాక్యాలు రాయండి.
1. ఏ పనినైనా విచక్షణతో చేసేవారే బుధులు.
2. రైతులు ధరణిని నమ్ముకొని జీవిస్తారు.1. బుధులు = పండితులు (జ్ఞానులు).
సొంతవాక్యం: సమాజంలో బుధులు చెప్పే మంచి మాటలను అందరూ గౌరవించాలి.
2. ధరణి = భూమి.
సొంతవాక్యం: వర్షాలు కురిస్తే ధరణి పచ్చని పంటలతో శోభిల్లుతుంది. -
3. కింద గీతగీసిన పదానికి అర్థం గుర్తించండి.
అంబుధిలో నీరు తాగడానికి పనికిరాదు.Answer: అ) సముద్రం -
ఆ) కింది వాక్యాలలో సమానార్థక పదాలను (పర్యాయపదాలు) గుర్తించి రాయండి.
1. నేను వర్షంలో తడిశాను. వానలో తడవడం మంచిది కాదు.
2. భాస్కరుడు తూర్పున ఉదయిస్తాడు. లోకానికి సూర్యుడు వెలుగునిస్తాడు.
3. రణంలో వెన్నుచూపకపోతే యుద్ధంలో గెలుస్తావు.1. వర్షం = వాన
2. భాస్కరుడు = సూర్యుడు
3. రణం = యుద్ధం -
ఇ) కింది గీతగీసిన పదాలకు వ్యతిరేకార్థక పదాలు రాయండి.
1. ఇతరుల పట్ల మర్యాదగా ప్రవర్తించాలి.
2. ఎల్లప్పుడు నిజం పలకాలి.
3. ఆపదలనుండి ఉపాయంతో బయటపడాలి.1. మర్యాద × అమర్యాద
2. నిజం × అబద్ధం
3. ఉపాయం × అపాయం -
ఈ) కింది ప్రకృతి - వికృతి పదాలను జతపరచండి:
ప్రకృతి Ans వికృతి 1. విద్యా ( ఇ ) అ) రోసం 2. దీపము ( ఆ ) ఆ) దివ్వె 3. రోషం ( అ ) ఇ) విద్దె
వ్యాకరణాంశాలు - ఉత్వ సంధి అభ్యాసాలు (పేజీ 53)
అభ్యాసం 1: పదాలను విడదీద్దాం
| సంధి పదం | పూర్వపదం (మొదటి పదం) | పరపదం (రెండవ పదం) |
|---|---|---|
| దీపమున్న | దీపము | ఉన్న |
| కాలమూరక | కాలము | ఊరక |
| వినుమెన్ని | వినుము | ఎన్ని |
| మేఘుడొక | మేఘుడు | ఒక |
| కొడుకొక్కడు | కొడుకు | ఒక్కడు |
అభ్యాసం 2: స్వరాలను గమనిద్దాం!
| సంధి పదం | పూర్వపదం చివరి అచ్చు (పూర్వ స్వరం) | పరపదం మొదటి అచ్చు (పర స్వరం) |
|---|---|---|
| దీపమున్న | దీపము (మ్ + ఉ) - ఉ | ఉన్న - ఉ |
| కాలమూరక | కాలము (మ్ + ఉ) - ఉ | ఊరక - ఊ |
| వినుమెన్ని | వినుము (మ్ + ఉ) - ఉ | ఎన్ని - ఎ |
| మేఘుడొక | మేఘుడు (డ్ + ఉ) - ఉ | ఒక - ఒ |
అభ్యాసం 3: ఉత్వసంధిని అభ్యాసం చేద్దాం!
-
అ) కింది పదాలను కలిపి రాయండి (సంధి చేయండి):
1. జనములు + అందరు = జనములందరు
2. మేలు + ఎంచ = మేలెంచ
3. మేఘుడు + ఒక = మేఘుడొక -
ఆ) కింది పదాలను విడదీయండి (సంధి విడదీయండి):
1. పాలౌను = పాలు + ఔను
2. దిద్దుకోవలెనిల్లు = దిద్దుకోవలెను + ఇల్లు
3. నేరములెన్నడు = నేరములు + ఎన్నడు
ఉత్వ సంధి అభ్యాసాలు & చమత్కార పద్యం (పేజీ 54)
అభ్యాసం 4: ముందరి పాఠాలలోని అభ్యాసాలు
-
అ) కింది పదాలను విడదీయండి:
1. నాకొక = నాకు + ఒక
2. దొంగలెత్తుకపోరు = దొంగలు + ఎత్తుకపోరు
3. బావగాడంటారు = బావగాడు + అంటారు
4. పట్టెడన్నమె = పట్టెడు + అన్నమె
5. చెట్టెక్కాడు = చెట్టు + ఎక్కాడు -
ఆ) కింది పదాలను కలిపి రాయండి:
1. వీళ్లు + అందరూ = వీళ్లందరూ
2. మనసు + ఉంది = మనసుంది
3. ప్రజలు + అందరూ = ప్రజలందరూ
4. డొక్కలు + ఎండిపోయిన = డొక్కలెండిపోయిన
అభ్యాసం 5: పాత పాఠాలలోని ఉత్వసంధులు
| సంధి పదం | పూర్వపదం | పరపదం |
|---|---|---|
| మాకొద్దీ | మాకు | వద్దీ |
| తెల్లవారంటూ | తెల్లవారు | అంటూ |
| చంకలుకొట్టుకోరాదన్నది | కొట్టుకోరాదు | అన్నది |
-
చమత్కార పద్యం భావం గ్రహించడం:
హరి కుమారుడై యొప్పెడునాతడు హరి
హరికి దక్షిణనేత్రమౌ నాతడు హరి
హరికి శిరముతోడ వరలు నాతడు హరి
హరికి వామాక్షమౌ యొప్పునాతడు హరి'హరి' అనే ఒక్క పదానికే రకరకాల అర్థాలు ఉన్నాయి: ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, గంగ/శివుడు, చంద్రుడు, విష్ణువు. ఈ పద్యం నానార్థాల చమత్కారంతో కూడినది.
