AP 9th Telugu Textbook Solutions – 6. తీర్పు (పద్యభాగం) (2026-27)

6 తీర్పు

ఇవి చేయండి (పేజీ 82)

అవగాహన - ప్రతిస్పందన

అ) కింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పండి, రాయండి.

• 1. ఆకాశంలో సంచరిస్తున్న హంసల గుంపును కవి ఎలా వర్ణించాడో చెప్పండి?
  ఆకాశవీధిలో బారులు తీరి విహరిస్తున్న అందమైన హంసల గుంపు, మహాకవుల భావాకాశంలో సంచరించే సరస్వతీ దేవి పాదాల మువ్వల సవ్వడిలా విలాసంగా ప్రకాశిస్తోందని కవి వర్ణించాడు.
• 2. హంస ఎలా గాయపడింది?
  దేవదత్తుడు తన వింటికి వాడియైన బాణాన్ని సంధించి, ఆకాశంలో గుంపుగా వెళుతున్న హంసలపై ప్రయోగించాడు. ఆ క్రూరమైన బాణం దెబ్బకు ఒక హంస గాయపడింది.
• 3. దేవదత్తుడు, గౌతములలో మీకు ఎవరి పాత్ర నచ్చింది? ఎందుకో చెప్పండి.
  గౌతముని పాత్ర నచ్చింది. ఎందుకంటే, దేవదత్తుడు నిష్కారణంగా మూగజీవిని హింసిస్తే, గౌతముడు దానిని ప్రేమగా ఆదరించి, గాయాలు మాన్పి ప్రాణదానం చేశాడు. హింస కంటే కరుణ, అహింస గొప్పవని నిరూపించాడు.

ఆ) కింది గద్యం చదవండి. ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. (పేజీ 82)

• 1. జంతుబలిని అడ్డుకొని ప్రజల ఆగ్రహానికి గురైన ధీశాలి ఎవరు?
  రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్.
• 2. పై పేరాలో మాట్లాడడం అని అర్థం వచ్చేపదం ఏది?
  ప్రసంగించడం.
• 3. 'విస్తుపోవడం' అనే పదాన్ని ఉపయోగించి సొంత వాక్యం రాయండి.
  ప్రమాదం నుండి తృటిలో తప్పించుకున్న బాలుడిని చూసి అందరూ విస్తుపోయారు.
• 4. ఆజ్ఞాపించడం అంటే
  అ) ప్రార్థించడం

  ఆ) ఆదేశించడం

  ఇ) శిక్షించడం

  ఈ) రక్షించడం
  Answer: ఆ) ఆదేశించడం
• 5. పై పేరాకు శీర్షిక రాయండి.
  జీవకారుణ్యం లేదా సంస్కర్త ధైర్యం.

ఇ) కింది అపరిచిత గద్యం చదవండి. ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. (పేజీ 82, 83)

• 1. సభక్తజిన్ ఎలా జీవించేవాడు?
  మొదట్లో చాలా బీదవాడు. అతను ఓ మామూలు సిపాయిగా జీవితం గడుపుతూ ఉండేవాడు.
• 2. సభక్తజిన్ తన గుర్రం వెంట పరిగెత్తి వస్తున్న తల్లి జింకను చూచి ఏమనుకున్నాడు?
  దొరికిపోతానని తెలిసి కూడా పిల్ల కోసం తల్లి రావడాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు, అతని హృదయం కరిగిపోయింది.
• 3. 'గాలించడం' అంటే అర్థం ఏమిటి?
  తీవ్రంగా వెదకడం.
• 4. పై పేరా నుంచి ఏదైనా ఒక ఆలోచనాత్మక ప్రశ్నను రాయండి.
  సభక్తజిన్ స్థానంలో మీరుంటే ఆ తల్లి జింకను చూసి ఎలా స్పందించేవారు?
• 5. 'హృదయం కరగడం' ఉపయోగించి ఒక సొంతవాక్యం రాయండి.
  అనాథ పిల్లల అవస్థలు చూసి దాతల హృదయం కరిగింది.

వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత (పేజీ 83)

అ) కింది ప్రశ్నలకు నాలుగైదు వాక్యాలలో జవాబులు రాయండి?

• 1. గౌతముడు, దేవదత్తుని మధ్య హంస గురించి జరిగిన సంవాదాన్ని రాయండి?
  గాయపడిన హంసను గౌతముడు సేదదీరుస్తుండగా దేవదత్తుడు వచ్చి, "ఆ హంసను నేనే బాణంతో కొట్టాను, అది నాదే, దాని మాంసం నాకే దక్కాలి" అన్నాడు. అందుకు గౌతముడు, "స్వేచ్ఛగా ఆకాశంలో తిరిగే మూగజీవిని చంపడం రాక్షసత్వం. ప్రాణులను హింసించడం తగదు, అది కాపాడిన నాదే" అని వాదించాడు.
• 2. హంస గౌతమునిదే అని నిర్ధారణ ఎలా జరిగిందో మీ సొంతమాటల్లో రాయండి?
  గౌతముడు, దేవదత్తులు రాజు వద్దకు వెళ్ళగా న్యాయాధికారి ఒక తీర్పు చెప్పాడు. హంసను సభ మధ్యలో ఉంచి, ఇద్దరినీ పిలవమన్నాడు. దేవదత్తుడు కఠినంగా పిలవగా హంస భయపడింది. కానీ, గౌతముడు ప్రేమగా పిలవగానే అది రివ్వున ఎగిరి గౌతముని చేతిపై వాలింది. ప్రాణం తీసేవాడి కంటే ప్రాణం పోసేవాడిదే హక్కు అని రుజువై, హంస గౌతమునిదే అని నిర్ధారణ జరిగింది.
• 3. గౌతముడు హంసకు చేసిన సపర్యల గురించి రాయండి.
  బాణం దెబ్బకు కిందపడిన హంసను గౌతముడు ఒడిలోకి తీసుకున్నాడు. దాని రెక్కలు దువ్వి, వీపు నిమిరి, కుంటు తీర్చాడు. చెక్కిలి నిమిరి, దిగులుపోగొడుతూ ప్రేమగా బుజ్జగిస్తూ హంసను లాలించాడు.
• 4. “హంసతీర్పు” పాఠ్యభాగ కవిని గురించి రాయండి.
  'తీర్పు' పాఠ్యాంశ కవి జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి గారు. ఇతని కలం పేరు 'కరుణశ్రీ'. గుంటూరు జిల్లా కొప్పర్రు వీరి జన్మస్థలం. వీరు ఉదయశ్రీ, విజయశ్రీ, కరుణశ్రీ, తెలుగు బాల శతకం వంటి 76 కు పైగా గ్రంథాలు రచించారు.

ఆ) కింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.

• 1. దేవదత్తుడు, సిద్ధార్థుడు హంసను పిలిచిన మాట తీరులోని వ్యత్యాసాన్ని, ఫలితాన్ని, సొంత మాటల్లో వ్యక్తీకరించండి?
  దేవదత్తుడు చేతిలో ధనుస్సు పట్టుకొని గంభీరంగా, కటువైన స్వరంతో "ఖగమా! ఇటురా" అని పిలిచాడు. అది విని హంస భయంతో వెనక్కి తగ్గింది. సిద్ధార్థుడు మాత్రం ప్రేమతో చేతులు చాచి "మంచిమల్లి రావే! జాబిల్లి రావే! అంచతల్లి రావే!" అని ఆప్యాయంగా పిలిచాడు. ఆ మమకారానికి హంస రివ్వున వచ్చి సిద్ధార్థుని చేతిపై వాలింది.
• 2. ఈ కథలో నీకు ఎవరి పాత్ర నచ్చింది. ఎందుకో రాయండి.
  నాకు గౌతముని పాత్ర బాగా నచ్చింది. ఎందుకంటే ఆయనకు అన్ని జీవుల పట్ల అపారమైన దయ, కరుణ ఉన్నాయి. తన ప్రాణం ఎంత విలువైందో, మూగజీవుల ప్రాణం కూడా అంతే విలువైందని నమ్మాడు. గాయపడిన హంసను ప్రేమతో లాలించి రక్షించాడు. ఆయనలోని అహింసా ప్రవృత్తి నన్ను ఎంతగానో ఆకర్షించింది.
• 3. ఈ పాఠాన్ని నాటికగా ప్రదర్శించడానికి వీలుగా గౌతముడు, దేవదత్తుల సంభాషణను రాయండి.
  (విద్యార్థులు సొంతంగా సంభాషణల రూపంలో రాయవలెను.)

భాషాంశాలు - పదజాలం (పేజీ 83, 84)

అ) కింది వాక్యాలు చదివి, ఎరుపు రంగులో ఉన్న పదానికి అర్థం రాసి, వాటిని ఉపయోగించి సొంతవాక్యాలు రాయండి.

• 1. పిల్లలు తల్లి అంకము నందు ఆడుకుంటారు.
  అర్థం: ఒడి.
  సొంతవాక్యం: శిశువు తల్లి అంకము నందు భద్రంగా నిద్రిస్తుంది.
• 2. పక్షులు వినుత్రోవలలో విహరిస్తాయి.
  అర్థం: ఆకాశమార్గంలో.
  సొంతవాక్యం: విమానాలు వినుత్రోవలలో వేగంగా ప్రయాణిస్తాయి.
• 3. ఉదయిస్తున్న సూర్యుడు గగనకాంత ఆస్య సిందూర తిలకంలా ఉన్నాడు.
  అర్థం: ముఖము.
  సొంతవాక్యం: ఆ బాలిక ఆస్యము ఎంతో ప్రశాంతంగా ఉంది.
• 4. మరాళము మానస సరోవరంలో విరిసిన తెల్లకలువలా ఉన్నది.
  అర్థం: హంస.
  సొంతవాక్యం: అందమైన మరాళము నీటిలో ఈదుతుంది.
• 5. బాధితుల కళ్ళల్లో బాష్పములు జలజలా రాలుతాయి.
  అర్థం: కన్నీళ్లు.
  సొంతవాక్యం: కష్టాలు వచ్చినప్పుడు కళ్ళనుండి బాష్పములు రాలుతాయి.

ఆ) కింది వాక్యాల ఆధారంగా ఇచ్చిన పదాలకు సమానార్థక పదాలు గుర్తించి రాయండి. (పేజీ 84)

• 1. ఆకాశంలో మేఘాలు ఆవరించినపుడు గగనం, నల్లగా మారుతుంది.
  అంబరము : ఆకాశం, గగనం
• 2. వేటగాళ్ళకు బాణాలు తయారు చేయడం అమ్ములు సంధించడం తెలుసు.
  శరం : బాణం, అమ్ము
• 3. సరస్సులోని కలువలు తటాక జలాల అలలకు ఊయలలూగుతున్నాయి.
  సరోవరం : సరస్సు, తటాకం
• 4. సజ్జనుల మాటలు అమృత తుల్యాలు, వారి పలుకులు ఆత్మీయతను పంచుతాయి.
  వాక్కులు : మాటలు, పలుకులు
• 5. చేతులు భూషణాలకు మాత్రమే కాదు, హస్తాలు శ్రమించడానికి కూడా ఉపకరిస్తాయి.
  కరములు : చేతులు, హస్తాలు

ఇ) కింది వాక్యాల ఆధారంగా ఇచ్చిన పదాలకు నానార్థాలను గుర్తించి రాయండి. (పేజీ 84)

• 1. లక్ష్మి ఉన్న ఇంట సంపదకు కొరత ఉండదు.
  శ్రీ : లక్ష్మి, సంపద
• 2. బాణము తగిలి పక్షి గాయపడింది.
  ఖగము : బాణము, పక్షి
• 3. చైత్రమాసంలో తేనె విస్తారంగా దొరుకుతుంది.
  మధు : చైత్రమాసం, తేనె
• 4. ఆ పాత్రలలో నెయ్యి నీరు నిండుగా ఉన్నాయి.
  ఘృతము : నెయ్యి, నీరు
• 5. పర్వత సానువులపై చంద్రుడు వెన్నెల కురిపిస్తున్నాడు.
  సోమ : సోమలత, చంద్రుడు

ఈ) ఈ కింది పదాలకు ప్రకృతి - వికృతి పదాలను రాయండి. (పేజీ 85)

ప్రకృతి	వికృతి
1. ఆకాశం	ఆకసం
2. హంస	అంచ
3. న్యాయము	నాయము
4. రత్నము	రతనము
5. అంకము	అంకెము
6. పక్షి	పక్కి
7. చంద్రుడు	చందురుడు
8. ప్రాణము	పానము
9. రాక్షసి	రక్కసి
10. సంతోషము	సంతసము

వ్యాకరణాంశాలు (పేజీ 85)

సంధులు

అ) కింది పదాలను విడదీసి సంధి పేర్లు రాయండి.

• 1. కవీంద్రుడు : కవి + ఇంద్రుడు = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
• 2. మునీంద్రుడు : ముని + ఇంద్రుడు = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
• 3. భావాంబరము : భావ + అంబరము = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
• 4. ప్రేమాంకము : ప్రేమ + అంకము = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
• 5. పరమేశ్వరుడు : పరమ + ఈశ్వరుడు = గుణ సంధి

సమాసాలు (పేజీ 85)

అ) కింది వాక్యాలలో సమాస పదాలు, సమాసపదాలు కానివి గుర్తించండి. (పేజీ 86)

వాక్యం	సమాసం కాని పదాలు	సమాస పదము
1. ఆకాశంలో కలహంస ఎగురుతున్నది.	ఆకాశంలో, ఎగురుతున్నది	కలహంస
2. పిల్లలు చిరునవ్వులు చిందిస్తారు.	పిల్లలు, చిందిస్తారు	చిరునవ్వులు
3. అక్కడి సభాసదులు సంతసించారు.	అక్కడి, సంతసించారు	సభాసదులు
4. వాడు రక్కసిబుద్ధి కలవాడు	వాడు, కలవాడు	రక్కసిబుద్ధి
5. కవులు కావ్యసంపద ఇచ్చారు.	కవులు, ఇచ్చారు	కావ్యసంపద

ఆ) కింది వాక్యాలలోని ఎరుపు రంగులో ఉన్న పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి సమాసం పేరు తెలపండి. (పేజీ 86)

• 1. పక్షులు అంబర వీథిలో సంచరిస్తాయి.
  అంబర వీథి : అంబరమనెడి వీథి - రూపక సమాసం
• 2. సరస్సులో మంజుల మరాళము వున్నది.
  మంజుల మరాళము : మంజులమైన మరాళము - విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
• 3. మహాకవులు కావ్యాలు రచించారు.
  మహాకవులు : గొప్పవారైన కవులు - విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
• 4. పక్షులు వేటగాళ్ళ బాణహతికి చనిపోతూ ఉంటాయి.
  బాణహతి : బాణముచేత హతి - తృతీయా తత్పురుష సమాసం
• 5. దేవదత్త శౌద్ధోదనులు స్నేహితులు
  దేవదత్త శౌద్ధోదనులు : దేవదత్తుడును, శౌద్ధోదనుడును - ద్వంద్వ సమాసం

అలంకారాలు (పేజీ 87)

పాఠ్యభాగంలోని 2, 6, 8, 22 పద్యాలలోని అలంకారాలను గుర్తించి లక్షణ సమన్వయం చేయండి.

• ఈ పద్యాలలోని అలంకారాలను ఉపాధ్యాయుల సహాయంతో గుర్తించి లక్షణ సమన్వయం చేయండి. (ఉదాహరణకు రెండవ పద్యంలో "మకరందము భంగి" అని ఉండటం చేత ఇది ఉపమాలంకారం.)

ఛందస్సు (పేజీ 87)

కింది పద్యపాదాలకు గణవిభజన చేసి ఏ పద్యపాదమో గుర్తించండి. పద్య లక్షణాలు రాయండి.

• 1. ఈయది శాస్త్ర ధర్మ మొకయింత సహించిన లోక ధర్మమిం
  ఇది 'చంపకమాల' పద్య పాదం. ఇందులో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు వస్తాయి.
• 2. గిలగిల మందువే యొరులు గిచ్చిన కాలికి ముల్లు గ్రుచ్చినన్
  ఇది 'చంపకమాల' పద్య పాదం. ఇందులో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు వస్తాయి.

📄 ఈ వర్క్‌షీట్ / పేజీని డౌన్‌లోడ్ లేదా వీక్షించండి: