ప్రశ్నలు (పేజీ 3)
-
1. మీకోసం మీ తల్లిదండ్రులు పడుతున్న కష్టాలను గురించి చెప్పండి?
మా కోసం మా తల్లిదండ్రులు ఎన్నో త్యాగాలు చేస్తున్నారు. తమ అవసరాలను పక్కనపెట్టి, రాత్రింబవళ్లు కష్టపడి సంపాదిస్తూ మాకు మంచి విద్యను, సౌకర్యాలను అందిస్తున్నారు. మా భవిష్యత్తు కోసం అహర్నిశలు శ్రమిస్తున్నారు.
-
2. మీ తల్లిదండ్రుల కోసం మీరు ఏం చేస్తారో చెప్పండి?
నేను బాగా చదువుకుని ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంటాను. వృద్ధాప్యంలో నా తల్లిదండ్రులను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటాను. వారికి సమాజంలో మంచి పేరు, గౌరవం తీసుకువస్తాను.
ఇవి చేయండి - అవగాహన-ప్రతిస్పందన (పేజీ 9)
అ) పాఠం ఆధారంగా కింది ప్రశ్నలకు జవాబులు చెప్పండి, రాయండి.
-
1. పద్యాలను రాగయుక్తంగా పాడండి, వాటి భావాలు చెప్పండి.
(విద్యార్థులు పద్యాలను రాగయుక్తంగా పాడి భావాలను వ్యక్తపరచాలి.)
-
2. అనుకూలవతి అయిన భార్యను గూర్చి కవి ఏం చెప్పారు?
అనుకూలవతి అయిన భార్య గృహస్థులకు సమస్త కర్మలు ఆచరించడానికి తోడ్పడుతుంది, ధర్మార్థ కామ సాధనలకు ఉపకరణం, సద్గతికి ఆధారం మరియు భర్తకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తుందని కవి చెప్పారు.
-
3. శకుంతల రాజుతో 'కొడుకును కరుణా దృష్టితో చూడుము' అని అన్నది. కరుణా దృష్టితో అంటే ఏమిటి?
'కరుణా దృష్టితో' అంటే అత్యంత జాలితో, దయతో, ప్రేమపూర్వకమైన చూపుతో చూడడం అని అర్థం.
-
4. 'ధర్మాలన్నింటి కంటే సత్యమే గొప్పది' - ఎందుకు?
వేయి అశ్వమేధ యాగాలు ఒకవైపు, సత్యం ఒకవైపు ఉంచి తూచితే సత్యానిదే పైచేయి అవుతుంది. ఎందుకంటే సమస్త జగత్తుకూ సత్యమే మూలమని, అన్ని ధర్మాలకంటే సత్యమే గొప్పదని మునులు చెప్పారు.
-
5. శకుంతల మాటలు విని దుష్యంతుడు ఏమని సమాధానమిచ్చాడు?
దుష్యంతుడు శకుంతల మాటలను అంగీకరించకుండా "నేనెక్కడ? నువ్వెక్కడ? నిన్ను నేనెప్పుడూ చూడలేదు. స్త్రీలు అసత్యాలు చెబుతారు, నువ్వు అబద్ధం చెబుతున్నావు" అని కఠినంగా సమాధానమిచ్చాడు.
ప్రతిపదార్థాలు (పేజీ 10)
-
6. కింది ప్రతి పదార్థాన్ని చదవండి పువ్వు గుర్తు ఉన్న పద్యాలకు ప్రతిపదార్థం రాయండి (2, 8, 10).
పద్యం 8 భావం: ఓ దుష్యంత మహారాజా! విరుద్ధమైన మాటలు ఎందుకు? ఈ మీ పుత్రుడిని కౌగిలించుకోండి. ముత్యాలహారాలు, పచ్చకర్పూరం కూడా కన్నబిడ్డ కౌగిలింత కన్నా చల్లదనాన్ని, సుఖాన్ని ఇవ్వలేవు.
పద్యం 10 భావం: ఓ రాజా! వంద దిగుడుబావుల కంటె ఒక యజ్ఞం మంచిది. అటువంటి వంద యాగాల కంటె ఒక పుత్రుడు మేలు. అటువంటి వందమంది పుత్రుల కంటె ఒక సత్యవాక్యం చాలా గొప్పది.
ఆ) కింది పద్యం చదవండి. (పేజీ 11)
-
1. ధర్మం కాలానుగుణమైనది అంటే ఏమిటి?
ధర్మం ఎప్పటికప్పుడు ఆయా కాల పరిస్థితులకు, సమయానికి అనుగుణంగా మారుతూ ఉంటుంది అని అర్థం.
-
2. సమర్థులైనవారు ధర్మం విషయంలో నిర్లక్ష్యంగా ఉంటే ఏమవుతుంది?
సమర్థులై ఉండి కూడా ధర్మాన్ని రక్షించడంలో నిర్లక్ష్యంగా ఉంటే, ఆ అలసత్వం చివరకు వారికే ముప్పు లేదా చేటు తెస్తుందని అర్థం.
-
3. పద్యంలో అబద్ధం అని అర్థాన్నిచ్చే పదం ఏది?
పద్యంలో అబద్ధం అని అర్థాన్నిచ్చే పదం "బొంకు".
-
4. "సమర్థులు” అనే పదానికి వ్యతిరేకపదాన్ని గుర్తించండి.
Answer: ఇ) అసమర్థులు
-
5. పై పద్యానికి శీర్షికను నిర్ణయించి రాయండి.
"సత్యం - ధర్మం" లేదా "ధర్మ రక్షణ"
ఇ) కింది అపరిచిత గద్యం చదవండి. ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. (పేజీ 11)
-
1. పాదయాత్రలో చర్ల గణపతిశాస్త్రి ఎవరిని అనుసరించారు?
పాదయాత్రలో చర్ల గణపతిశాస్త్రి గారు వినోబా భావే గారిని అనుసరించారు.
-
2. శతాధిక గ్రంథకర్త అంటే అర్థం ఏమిటి?
వందకు పైగా గ్రంథాలను రచించిన వారు అని అర్థం.
-
3. పై పేరాలో స్త్రీ అనే పదానికి సమానార్థక పదాలు చూసి రాయండి.
మహిళ, మాతృమూర్తి.
-
4. త్యాగశీలి ఏ సమాసమో గుర్తించండి.
Answer: అ) బహువ్రీహి
-
5. పై పేరా ఆధారంగా ఒక ప్రశ్న తయారుచేయండి.
చర్ల గణపతిశాస్త్రి గారు ఏ సంస్థను ఎప్పుడు స్థాపించారు?
వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత (పేజీ 12)
అ) కింది ప్రశ్నలకు నాలుగు వాక్యాలలో సమాధానాలు రాయండి.
-
1. 'విపరీత ప్రతిభాషలేమిటికి ఉర్వీనాథా' పద్యభావాన్ని మీ సొంత మాటలలో రాయండి.
ఓ మహారాజా! విరుద్ధమైన మాటలు, ఎదురు మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నీ ముద్దుల కుమారుడైన భరతుడిని ఆలింగనం చేసుకో. ముత్యాల హారాలు, పచ్చకర్పూరం, చందనం వంటివి కన్నబిడ్డ కౌగిలింత కన్నా ఎక్కువ సుఖాన్ని, చల్లదనాన్ని ఇవ్వలేవు అని శకుంతల పలికింది.
-
2. సత్యవాక్యం గొప్పతనం గురించి రాయండి.
సమస్త తీర్థయాత్రలు చేయడం, అన్ని వేదాలను అభ్యసించడం కన్నా సత్యం పలకడమే ఎంతో గొప్పది. నూరు యజ్ఞాలు చేయడం కంటే, వేయి అశ్వమేధ యాగాలు చేయడం కంటే సత్య వాక్యం గొప్పదని, ధర్మాలన్నింటిలోకెల్లా సత్యమే పెద్దదని మునులు తెలిపారు.
-
3. పుత్రగాత్ర పరిష్వంగం అంటే ఏమిటి?
'పుత్ర గాత్ర పరిష్వంగం' అంటే కుమారుని (కొడుకు) శరీరాన్ని ఆలింగనం చేసుకోవడం (కౌగిలించుకోవడం) అని అర్థం.
-
4. శకుంతల దుష్యంత మహారాజును అనేక విశేషణాలతో సంబోధించింది కదా! ఆ సంబోధనలకు అర్థాలు రాయండి.
విమలయశోనిధీ (నిర్మలమైన కీర్తికి నిలయమైన వాడా), ఉర్వీనాథ (మహారాజా), సారమతీ (స్థిరమైన బుద్ధి కలవాడా), సూనృతవ్రత (సత్యవాక్యాన్ని పరిపాలించే వాడా).
ఆ) కింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.
-
1. పాఠం ఆధారంగా శకుంతల వేదనను మీ సొంత మాటల్లో కవితగా రాయండి.
(విద్యార్థులు సొంతంగా కవితను రాయాలి)
ఉదాహరణ:
నిన్ను నమ్మి వచ్చితిని నాథా! నిందల పాలు చేయకుమా
కన్న బిడ్డను కాదనుచు, కఠినంగా మాట్లాడకుమా
సత్యమే దైవమనుచు, ధర్మమే గీటురాయి అనుచు
కరుణతో మమ్ము కౌగిటికి చేర్చుమా! -
2. పాఠం ఆధారంగా శకుంతల దుష్యంతుల మధ్య జరిగిన సంఘటనను సంభాషణగా రాయండి.
(విద్యార్థులు ఈ కథాంశాన్ని సంభాషణ రూపంలో రాయాలి.)
-
3. మీరు నిజం చెప్పినపుడు మీ తల్లిదండ్రులుగానీ, ఉపాధ్యాయులుగానీ, మిత్రులుగానీ మిమ్మల్ని ప్రశంసించినపుడు మీరు ఎలా అనుభూతి చెందారో తెల్పుతూ వ్యాసం రాయండి.
(విద్యార్థులు తమ సొంత అనుభవాలతో వ్యాసం రాయాలి.)
భాషాంశాలు - పదజాలం (పేజీ 12)
అ) కింది వాక్యాలు చదివి, ఎరుపు రంగులో ఉన్న పదానికి అర్థం రాసి, వాటిని ఉపయోగించి సొంతవాక్యాలు రాయండి.
-
1. కరోనా సమయంలో ప్రజలు విపత్తులకు గురి అయ్యారు. (విపత్తులకు)
అర్థం: ఆపదలకు / కష్టాలకు.
సొంతవాక్యం: మనుషులు విపత్తులకు భయపడకుండా ధైర్యంగా ఎదుర్కోవాలి. -
2. శకుంతల రాజుతో సూనృత వాక్యం మేలు అన్నది. (సూనృత వాక్యం)
అర్థం: సత్య వాక్యం / నిజం.
సొంతవాక్యం: సూనృత వాక్యం పలికే వారిని అందరూ గౌరవిస్తారు. -
3. తెలుగు పద్యం హృద్యంగా ఉంటుంది. (హృద్యంగా)
అర్థం: ఇంపుగా / మనోహరంగా.
సొంతవాక్యం: గాయకుడి పాట ఎంతో హృద్యంగా సాగింది. -
4. గాంధీమహాత్ముని యశస్సు దిగంతాలకు వ్యాపించింది. (యశస్సు)
అర్థం: కీర్తి.
సొంతవాక్యం: పరోపకారం చేసే వారికి మంచి యశస్సు లభిస్తుంది. -
5. వృద్ధులకు చేతికర్ర ఊతగా ఉంటుంది. (ఊతగా)
అర్థం: ఆధారంగా / తోడుగా.
సొంతవాక్యం: కష్టకాలంలో స్నేహితుని మాటలు ఊతగా నిలుస్తాయి.
ఆ) కింది వాక్యాలు చదవండి, అదే అర్థం వచ్చే మరికొన్ని పదాలను గుర్తించి రాయండి. (పర్యాయపదాలు) (పేజీ 13)
-
1. రైతులు భూమిని సాగు చేస్తారు. పాడి పంటలకు నిలయమైన వసుధ మీద ఎన్నో జీవరాసులు నివసిస్తున్నాయి. ఈ పుడమిని కాపాడుకోవడం మన బాధ్యత.
భూమి, వసుధ, పుడమి
-
2. తల్లిదండ్రులకు పిల్లలు ఆసరాగా ఉండాలి. పెద్దతనంలో పిల్లలే ఆధారం.
ఆసరా, ఆధారం
-
3. భార్య ఇంటిని అందంగా అలంకరిస్తుంది. సతిని కళత్రం అంటారు. దారాపుత్రులతో ఇల్లు కళకళలాడుతూ ఉంటుంది.
భార్య, సతి, కళత్రం, దార
-
4. తనయుని ఆటపాటలను చూసి తల్లిదండ్రులు మురిసిపోతారు. పుత్రుడు పున్నామనరకం నుండి తప్పిస్తాడని నమ్ముతారు. సుతుడు జన్మించాలని పూజలు చేస్తారు.
తనయుడు, పుత్రుడు, సుతుడు (పిల్లలు, కొడుకు)
-
5. ఏనుగు భూమి మీద ఉన్న చిన్న సూదిని కూడా తన తొండంతో తీస్తుంది. వెలగపండును కరి తింటుంది. మాతంగము మావటి వానిమాట వింటుంది.
ఏనుగు, కరి, మాతంగము
ఇ) కింది వేరు వేరు అర్థాలనిచ్చే పదాలను గుర్తించి జతపరచండి. (నానార్థాలు)
| A | Ans | B |
|---|---|---|
| 1. క్రమము, నీటి చాలు, వితరణం, కత్తి అంచు | ( ఆ ) | అ) ఆశ |
| 2. పుణ్యం, స్వభావం, న్యాయం, ఆచారం, నీతి | ( ఇ ) | ఆ) ధార |
| 3. మానవుడు, అర్జునుడు | ( ఉ ) | ఇ) ధర్మం |
| 4. దిక్కు, కోరిక, నమ్మకం | ( అ ) | ఈ) వంశం |
| 5. కులం, వెదురు, పిల్లనగ్రోవి | ( ఈ ) | ఉ) నరుడు |
ఈ) కింది ప్రకృతులకు - వికృతులను, వికృతులకు - ప్రకృతులను రాయండి.
- 1. పుస్తకం - పొత్తము
- 2. నీరము - నీరు
- 3. యజ్ఞము - జన్నము
- 5. గృహము - గీము
- 7. సత్యము - సత్తెము
- 8. దమ్మము - ధర్మము
ఉ) కింది పదాలకు వ్యుత్పత్త్యర్థాలు రాయండి.
-
1. పుత్రుడు
పుత్ అనే నరకం నుండి రక్షించేవాడు (కొడుకు).
-
2. ధర్మం
విశ్వాన్ని ధరించి ఉండేది.
-
3. పతివ్రత
పతిని సేవించడమే వ్రతంగా గలది (ఉత్తమ ఇల్లాలు).
-
4. జ్యోత్స్న
ప్రకాశించేది (వెన్నెల).
ఊ) కింది పదాలకు వ్యతిరేక క్రియారూపాలు రాయండి.
- 1. వెళ్ళాడు - వెళ్ళలేదు
- 2. వస్తాడు - రాడు
- 3. చూశాడు - చూడలేదు
- 4. వినండి - వినకండి
- 5. చెప్పాడు - చెప్పలేదు
వ్యాకరణాంశాలు - సంధులు (పేజీ 14)
అ) కింది పదాలను విడదీసి, సంధి పేరు రాయండి.
-
1. వంతలెల్ల
వంతలు + ఎల్ల (ఉత్వ సంధి)
-
2. క్రతువది
క్రతువు + అది (ఉత్వ సంధి)
-
4. భాషలేమిటి
భాషలు + ఏమిటి (ఉత్వ సంధి)
-
5. పూరితంబులగు
పూరితంబులు + అగు (ఉత్వ సంధి)
ఆ) కింది పదాలను కలిపి రాసి, సంధి పేరు రాయండి.
-
1. కణ్వ + ఆశ్రమం
కణ్వాశ్రమం (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
-
2. తీర్థ + అభిగమనం
తీర్థాభిగమనం (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
-
3. ధర + అధినాథుడు
ధరాధినాథుడు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
-
4. సభ + ఆసదులు
సభాసదులు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
సమాసాలు - అ) కింది సమాస పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి, ఏ సమాసమో రాయండి.
-
1. సూర్య చంద్రులు
సూర్యుడును, చంద్రుడును (ద్వంద్వ సమాసం)
-
2. ఇహపరాలు
ఇహమును, పరమును (ద్వంద్వ సమాసం)
-
3. రాత్రింబవళ్లు
రాత్రియును, పగలును (ద్వంద్వ సమాసం)
-
4. శకుంతలాదుష్యంతులు
శకుంతలయును, దుష్యంతుడును (ద్వంద్వ సమాసం)
అలంకారాలు
-
1. ఒక దీపం నుండి మరొక దీపం పుట్టి వెలుగొందినట్లు తండ్రి రూపం పుత్రునిలో ఉంటుంది.
ఉపమాలంకారం ('నట్లు' అను ఉపమావాచకం ఉన్నది).
-
2. ఆకాశంలో మేఘం వెండికొండలా తెల్లగా ఉంది.
ఉపమాలంకారం ('లా' అను ఉపమావాచకం ఉన్నది).
ఛందస్సు (పేజీ 15)
-
కింది పద్య పాదాలకు గురు - లఘువులను గుర్తించండి. మత్తేభ పద్య లక్షణాలను సమన్వయం చేయండి.
(ఈ పద్య పాదాలన్నీ 'స భ ర న మ య వ' అనే గణాలతో కూడిన మత్తేభ వృత్తానికి చెందినవి. విద్యార్థులు గురు లఘువులను (U, I) గుర్తించి యతి, ప్రాసలను సరిచూసుకోవాలి.)
ప్రాజెక్టు పని (పేజీ 16)
-
శకుంతలను అత్తవారింటికి పంపిస్తూ కణ్వమహాముని శకుంతలకు చెప్పిన మాటలను క్యూఆర్ కోడ్లో ఇచ్చిన శకుంతల చిత్రం స్కాన్ చేసి చూసి సమీక్ష రాసి తరగతి గదిలో ప్రదర్శించండి.
(విద్యార్థులు ప్రాజెక్టు పనిని సొంతంగా నిర్వహించాలి.)
-
ఈనాటి పెళ్ళి వేడుకలలో పెళ్ళికూతురును అత్తవారింటికి పంపే సందర్భాన్ని వర్ణిస్తూ వ్యాసం రాయండి.
(విద్యార్థులు తమ అనుభవాలు, పరిశీలనల ఆధారంగా సొంత మాటలలో వ్యాసం రాయాలి.)
📄 Download or view this worksheet/page:
